Kirayə müqaviləsi notariusda təsdiq olunmalıdırmı?
Ümumi qayda belədir: qanun həmin növ müqavilə üçün xüsusi forma müəyyən etməyibsə, tərəflər müqaviləni sövdələşmələr üçün nəzərdə tutulan istənilən formada bağlaya bilər. Mənzil kirayəsinin notarial təsdiqi isə ASAN xidmətlərin siyahısında ayrıca xidmət kimi yer alır. Sizin halınızda notarial təsdiqin və ya başqa formallığın, məsələn dövlət qeydiyyatının, tələb olunub-olunmadığını imzadan əvvəl notariusla dəqiqləşdirin.
Praktikada üç forma var. Şifahi razılaşma mübahisədə ən zəifidir: kimin nəyə söz verdiyini sübut etmək çətindir. Sadə yazılı müqavilə hər iki tərəf üçün sübut kimi xidmət edir. Notarial təsdiq isə sənədin mübahisədəki çəkisini daha da artırır.
Notarial təsdiq hansı hallarda əlavə qoruma verir?
Notarial təsdiq hər kirayədə eyni dərəcədə faydalı deyil. Qısa müddətə, kiçik depozitlə və bir-birini tanıyan tərəflər arasında bağlanan kirayədə sadə yazılı müqavilə və qəbul-təhvil aktı çox vaxt kifayət edir. Başqa hallarda notarial təsdiq əlavə qoruma verir: sonradan «bunu mən imzalamamışam» iddiası çətinləşir, çünki imzalayanın kimliyi notarius tərəfindən müəyyən edilib.
Notarial təsdiq bəndlərin məzmununu sizin əvəzinizə həll etmir: depozit, kommunal, təmir və xitam bəndlərini tərəflər özləri razılaşdırmalıdır. Ona görə mətni əvvəlcə bənd-bənd nümunə siyahı ilə yoxlayın. Notarial təsdiq barədə qərar verərkən isə aşağıdakı hallara diqqət edin.
- Müddət: kirayə uzun müddətə nəzərdə tutulubsa
- Pul: depozitin və aylıq kirayənin itkisi sizin üçün ağırdırsa
- Tərəflər: biri xaricdədirsə və ya nümayəndə vasitəsilə imzalayırsa
- Mülkiyyət: mənzilin bir neçə mülkiyyətçisi varsa
Notarial təsdiq üçün hansı sənədlər lazımdır?
ASAN-ın rəsmi səhifəsində «Yaşayış sahəsinin kirayə verilməsi müqaviləsinin təsdiq edilməsi» xidməti üçün zəruri sənədlər sadalanır; siyahı bu bölmənin sonundadır. Təsdiqdə ev sahibi (kirayəyə verən) və kirayəçi (kirayəyə götürən) iştirak edir; onların əvəzinə notarial qaydada təsdiq edilmiş etibarnamə əsasında nümayəndə də gələ bilər.
Siyahı əsasən ev sahibinin hazırlayacağı sənədləri göstərir. Kirayəçi üçün də faydalıdır: mənzildə qeydiyyatda başqa yetkin sakinlər varsa, onların razılığının alınıb-alınmadığını soruşa bilərsiniz.
Xidmət ödənişlidir: dövlət rüsumu və xidmət haqqı var. Məbləğlər dəyişə bilər, ona görə onları getməzdən əvvəl ASAN-ın rəsmi səhifəsində yoxlayın.
Həmin səhifədəki qeyddə daşınmaz əmlakın sığortasının icbari, yəni məcburi olduğu bildirilir; bunun təsdiqə təsir edib-etmədiyini notariusdan soruşun. Səhifədə xidmətin səyyar sifarişlə də əldə oluna biləcəyi qeyd edilir; şərtlərini və haqqı ASAN-dan öyrənin. Siyahı zamanla dəyişə bilər, ona görə getməzdən əvvəl onun cari variantına baxın.
- Mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədin notarial qaydada təsdiq edilmiş surəti
- Mülkiyyətçi nikahdadırsa, nikah şəhadətnaməsi
- Mənzilin kirayəyə verilməsinə həyat yoldaşının notarial qaydada təsdiq edilmiş razılığı
- Mənzildə yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olan yetkinlik yaşına çatmış bütün ailə üzvlərinin notarial qaydada təsdiq edilmiş razılığı
- Əmlakın təsvirinə, dövlət qeydiyyatına alınmış hüquqlara və onların məhdudlaşdırılmasına (yüklülüyünə) dair dövlət reyestrindən arayış
Depozit və beh: qəbzdə və müqavilədə nə yazılmalıdır?
Müqavilədən əvvəl və imza zamanı verilən pulun hər hissəsi üçün sübutunuz olmalıdır. Qəbzdə və ya köçürmənin təyinat xanasında məbləğ, tarix, pulu kimin aldığı və nə üçün verildiyi yazılsın: beh, depozit, yoxsa ilk ayın kirayəsi. Bunları bir cəmdə yazmayın, çünki hər birinin taleyi fərqli ola bilər.
Gündəlik dildə beh (bron) deyəndə müqavilə bağlanana qədər mənzili sizin üçün saxlamaq məqsədilə verilən pul nəzərdə tutulur. Onun kirayəyə sayılıb-sayılmayacağını və müqavilə bağlanmadıqda geri qaytarılıb-qaytarılmayacağını qəbzdə yazın. Beh verməyi mənzilə baxıb ev sahibinin kimliyini yoxlayana qədər saxlayın.
Depozit isə behdən fərqli olaraq müqavilənin ayrıca bəndində yazılır və imza zamanı təminat kimi verilir; bəndin tərkibi kirayə müqaviləsi nümunəsi bələdçisində bənd-bənd göstərilib. Depozitdən məbləğ tutulursa, səbəbin və məbləğin yazılı göstərilməsini xahiş edin; geri qaytarılan məbləği də qəbzlə və ya köçürmə ilə təsdiqləyin.
Kirayə gəlirindən vergi və yaşayış yeri üzrə qeydiyyat: nəyi öncədən soruşmalı?
Mənzil kirayəsindən əldə edilən gəlir vergi qaydalarına tabedir. Vergi bəzi hallarda kirayəni ödəyən tərəf tərəfindən ödəniş zamanı tutulub büdcəyə köçürülür; kimin hansı öhdəliyi daşıdığı tərəflərin vergi statusundan asılı ola bilər, qaydalar isə dəyişir. Ona görə cari şərtləri imzadan əvvəl Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi saytında yoxlayın və ya onun çağrı mərkəzindən soruşun.
Köçəndən sonra yaşayış yeri üzrə qeydiyyat məsələsi də ortaya çıxa bilər. Qeydiyyat qaydasını və tələb olunan sənədləri imzadan əvvəl rəsmi Dövlət Xidmətləri Portalında və ya müvafiq dövlət orqanından dəqiqləşdirin. Daha vacibi, ev sahibinin sizi qeydiyyata almağa razı olub-olmadığını müqavilədən əvvəl soruşmaq və cavabı yazılı razılaşdırmaqdır ki, köçəndən sonra «sizi qeydiyyata sala bilmərəm» deyilməsin.
Kirayə müqaviləsinə vaxtından əvvəl necə xitam verilir?
Xitam anında ilk baxılan sənəd müqavilənin özüdür: xəbərdarlıq müddəti, xitam halları və depozitin taleyi orada necə yazılıb? Bu bəndlər yazılıbsa, mübahisə azalır; yazılmayıbsa, tərəflərin hüquqları qanunun ümumi qaydalarına görə müəyyən olunur və bu, hər iki tərəf üçün gözlənilməz ola bilər.
Xitam barədə bildirişi yazılı verin: səbəbi və istədiyiniz tarixi göstərin, sonra bildirişin qarşı tərəfə çatdığını göstərən sənədi və ya yazışmanı saxlayın. Pozuntu ciddidirsə, məsələn kirayə haqqı uzun müddət ödənilmirsə və ya mənzilə zərər dəyirsə, nəyi və nə vaxta qədər düzəltməyi tələb etdiyinizi də yazılı bildirin.
Müddətli müqavilənin sonunda da eyni qayda işləyir: ya müqaviləni yazılı yeniləyin, ya da köçmə tarixini yazılı razılaşdırın. Vəziyyətin öz-özünə qaydaya düşəcəyinə güvənməyin, çünki bu, sonradan mübahisə yarada bilər. Mübahisə zamanı açarı özbaşına dəyişmək və ya digər tərəfin əşyalarını çıxarmaq vəziyyəti daha da ağırlaşdırır; razılaşma alınmırsa, hüquqşünasa müraciət edin.