Kirayə müqaviləsi

Kirayə müqaviləsi notariusda təsdiq olunmalıdırmı?

Ümumi qayda belədir: qanun müqavilənin bu növü üçün xüsusi forma müəyyən etməyibsə, tərəflər onu sövdələşmələr üçün nəzərdə tutulan istənilən formada bağlaya bilər. Mənzil kirayəsinin notarial təsdiqi isə ASAN xidmətlərin siyahısında ayrıca xidmət kimi var. Sizin halda notarial təsdiq və ya başqa formallıq, məsələn dövlət qeydiyyatı, tələb olunurmu? Bunu imzadan əvvəl notariusla dəqiqləşdirin.

Praktikada müqavilə üç formada olur. Şifahi razılaşma mübahisədə ən zəif variantdır, kimin nəyə söz verdiyini sübut etmək çətindir. Sadə yazılı müqavilə hər iki tərəfin əlində sübutdur. Notarial təsdiq isə sənədin mübahisədəki çəkisini bir az da artırır.

Notarial təsdiq hansı hallarda əlavə qoruma verir?

Notarial təsdiq hər kirayədə eyni dərəcədə faydalı deyil. Müddət qısadırsa, depozit kiçikdirsə və tərəflər bir-birini tanıyırsa, çox vaxt sadə yazılı müqavilə ilə qəbul-təhvil aktı bəs edir. Başqa hallarda notarial təsdiq əlavə qoruma verir. Sonradan «bunu mən imzalamamışam» demək çətinləşir, çünki imza atanın kimliyini notarius müəyyən edib.

Amma notarial təsdiq bəndlərin məzmununu sizin yerinizə həll etmir. Depozit, kommunal, təmir və xitam bəndlərini tərəflər özləri razılaşdırmalıdır, ona görə mətni əvvəlcə nümunə siyahı ilə bənd-bənd yoxlayın. Notariusa getmək barədə qərar verəndə bu hallara baxın:

• Müddət: kirayə uzun müddətə nəzərdə tutulub
• Pul: depoziti və aylıq kirayəni itirmək sizin üçün ağır olar
• Tərəflər: biri xaricdədir və ya nümayəndə vasitəsilə imzalayır
• Mülkiyyət: mənzilin bir neçə mülkiyyətçisi var

Notarial təsdiq üçün hansı sənədlər lazımdır?

ASAN-ın rəsmi səhifəsində «Yaşayış sahəsinin kirayə verilməsi müqaviləsinin təsdiq edilməsi» xidməti üçün lazım olan sənədlər sadalanır, siyahı bu bölmənin sonundadır. Təsdiqdə ev sahibi (kirayəyə verən) və kirayəçi (kirayəyə götürən) iştirak edir. Onların yerinə notarial qaydada təsdiqlənmiş etibarnamə ilə nümayəndə də gələ bilər.

Siyahıdakı sənədləri əsasən ev sahibi hazırlayır. Kirayəçinin də işinə yarayır: mənzildə başqa yetkin sakinlər qeydiyyatdadırsa, onların razılığının alınıb-alınmadığını soruşa bilərsiniz.

Xidmət ödənişlidir, dövlət rüsumu və xidmət haqqı var. Məbləğlər dəyişə bilər, getməzdən əvvəl ASAN-ın rəsmi səhifəsində baxın.

Həmin səhifədəki qeydə görə daşınmaz əmlakın sığortası icbaridir, yəni məcburidir. Bunun təsdiqə təsir edib-etmədiyini notariusdan soruşun. Səhifədə xidməti səyyar sifarişlə almaq imkanı da qeyd olunub, şərtlərini və haqqını ASAN-dan öyrənin. Siyahı vaxt keçdikcə dəyişə bilər, yola çıxmazdan əvvəl cari variantı açıb baxın.

• Mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədin notarial qaydada təsdiq edilmiş surəti
• Mülkiyyətçi nikahdadırsa, nikah şəhadətnaməsi
• Mənzilin kirayəyə verilməsinə həyat yoldaşının notarial qaydada təsdiq edilmiş razılığı
• Mənzildə yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olan yetkinlik yaşına çatmış bütün ailə üzvlərinin notarial qaydada təsdiq edilmiş razılığı
• Əmlakın təsvirinə, dövlət qeydiyyatına alınmış hüquqlara və onların məhdudlaşdırılmasına (yüklülüyünə) dair dövlət reyestrindən arayış

Depozit və beh: qəbzdə və müqavilədə nə yazılmalıdır?

Müqavilədən əvvəl və imza günü verdiyiniz hər pul üçün əlinizdə sübut olsun. Qəbzdə və ya köçürmənin təyinat xanasında məbləğ, tarix, pulu kimin aldığı və nə üçün verildiyi yazılmalıdır: beh, depozit, yoxsa birinci ayın kirayəsi. Bunları bir məbləğdə birləşdirməyin. Hər birinin taleyi ayrı ola bilər.

Danışıqda beh (bron) deyəndə müqavilə bağlanana qədər mənzili sizin üçün saxlamaq məqsədilə verilən pul nəzərdə tutulur. Bu pulun kirayəyə sayılıb-sayılmayacağını və müqavilə bağlanmasa geri qaytarılıb-qaytarılmayacağını qəbzə yazın. Mənzilə baxmamış və ev sahibinin kimliyini yoxlamamış beh verməyin.

Depozit behdən fərqlidir. O, müqavilənin ayrıca bəndində yazılır və imza zamanı təminat kimi verilir; bu bəndin tərkibi kirayə müqaviləsi nümunəsində bənd-bənd göstərilib. Depozitdən pul tutulursa, səbəbini və məbləği yazılı göstərməyi xahiş edin. Qaytarılan məbləği də qəbzlə və ya köçürmə ilə təsdiqləyin.

Kirayə gəlirindən vergi və yaşayış yeri üzrə qeydiyyat: nəyi öncədən soruşmalı?

Mənzil kirayəsindən gələn gəlir vergi qaydalarına tabedir. Bəzi hallarda vergini kirayəni ödəyən tərəf ödəniş zamanı tutub büdcəyə köçürür. Hansı öhdəliyin kimin üzərində olduğu tərəflərin vergi statusundan asılı ola bilər, qaydalar da dəyişir. Cari şərtləri imzadan əvvəl Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi saytında yoxlayın və ya onun çağrı mərkəzindən soruşun.

Köçəndən sonra yaşayış yeri üzrə qeydiyyat sualı da çıxa bilər. Qaydanı və lazım olan sənədləri imzadan əvvəl rəsmi Dövlət Xidmətləri Portalında və ya müvafiq dövlət orqanında dəqiqləşdirin.

Daha vacibi ev sahibinin mövqeyidir. Sizi qeydiyyata almağa razıdırmı? Bunu müqavilədən əvvəl soruşun və cavabı yazılı razılaşdırın, yoxsa köçəndən sonra «sizi qeydiyyata sala bilmərəm» eşidə bilərsiniz.

Kirayə müqaviləsinə vaxtından əvvəl necə xitam verilir?

Müqaviləni vaxtından əvvəl bitirmək lazım gələndə əvvəlcə müqavilənin özünü açın. Xəbərdarlıq müddəti, xitam halları və depozitin taleyi orada necə yazılıb? Yazılıbsa, mübahisə azalır. Yazılmayıbsa, tərəflərin hüquqları qanunun ümumi qaydaları ilə müəyyən olunur və bu, hər iki tərəf üçün gözlənilməz ola bilər.

Xitam barədə bildirişi yazılı verin, səbəbi və istədiyiniz tarixi göstərin. Bildirişin qarşı tərəfə çatdığını göstərən sənədi və ya yazışmanı saxlayın. Pozuntu ciddidirsə, məsələn kirayə haqqı uzun müddət ödənmirsə və ya mənzilə ziyan dəyirsə, nəyi hansı tarixə qədər düzəltməyi tələb etdiyinizi də yazılı bildirin.

Müddətli müqavilə bitəndə də eyni qayda işləyir: ya müqaviləni yazılı yeniləyin, ya da köçmə tarixini yazılı razılaşdırın. İşin öz-özünə düzələcəyinə ümid etməyin, sonradan mübahisə çıxa bilər. Mübahisə gedəndə açarı özbaşına dəyişmək və ya o biri tərəfin əşyalarını çıxarmaq vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Razılığa gəlmək alınmırsa, hüquqşünasa müraciət edin.