Kupça (çıxarış) nədir?

Kupça və çıxarış eyni sənəddirmi, texniki pasportdan nə ilə fərqlənir?

«Kupça» danışıq sözüdür, sənədin rəsmi adı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışdır. Mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatı ilə yaranır və başqasına da qeydiyyatla keçir. Bunu təsdiq edən çıxarışı qeydiyyat orqanı elektron qaydada verir. Satıcı «kupçam var» deyəndə adətən bunu nəzərdə tutur: mənzil dövlət qeydiyyatından keçib və mülkiyyətçinin adına çıxarış var.

Çıxarışdan əmlakın kimə məxsus olduğu görünür. İpoteka, həbs kimi məhdudiyyətlər, yəni yüklülüklər ayrıca söhbətdir, onlara aşağıda baxırıq.

Üç sənədi bir-birinə qarışdırmayın. Müqavilə tərəflərin nəyə razılaşdığını göstərir. Çıxarış qeydiyyatdan keçmiş hüququ təsdiq edir. Texniki pasportda isə adətən mənzilin planı və sahəsi təsvir olunur.

• Satıcıdan çıxarışın özünü istəyin, şifahi «kupçam var» sözü bəs etmir
• Müqavilə, çıxarış və texniki pasport ayrı sənədlərdir, biri o birini əvəz etmir

Çıxarışda nə yazılır və necə oxunur?

Çıxarışın forması dəyişə bilər, amma adətən orada bunlar olur. Ən çox lazım olacaq iki nömrədir: qeydiyyat nömrəsi və reyestr nömrəsi. Sənədi sonra rəsmi portalda məhz bunlarla yoxlayırsınız. Bundan başqa əmlakın növü (mənzil, həyət evi, torpaq sahəsi), ünvanı və sahəsi yazılır.

Mülkiyyətçi barədə də yazılır: əmlak kimin adınadır, mülkiyyət tamdır, yoxsa paylı. Mülkiyyət paylıdırsa, bütün mənzilin satışına pay sahiblərinin hamısının razılığı lazımdır; yalnız bir pay satılırsa, qalan pay sahiblərinin onu eyni şərtlərlə almaqda üstünlük hüququ var. Mənzil satıcının nikahı dövründə alınıbsa, adətən ər-arvadın ümumi mülkiyyəti sayılır və satış üçün həyat yoldaşının notarial qaydada təsdiq edilmiş razılığı lazımdır. Çıxarışda yalnız bir nəfərin adının yazılması bunu istisna etmir. Mülkiyyətçilər arasında yetkinlik yaşına çatmamış uşaq varsa, satışa qəyyumluq və himayəçilik orqanının əvvəlcədən icazəsi lazımdır. Mənzildə yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olan yetkin ailə üzvləri varsa, notarius onların da razılığını istəyə bilər.

Oxuyanda çıxarışı başqa sənədlərlə tutuşdurun. Ad satıcının şəxsiyyət vəsiqəsindəki ilə eyni olmalıdır, ünvan həm elandakı, həm də faktiki ünvanla düz gəlməlidir. Sahəni texniki pasportla və mənzilin real planı ilə müqayisə edin. Fərq çıxırsa, səbəb rəsmiləşdirilməmiş plan dəyişikliyi də ola bilər. Belə olanda satıcıdan izah istəyin və məsələni notariusla aydınlaşdırın.

• Qeydiyyat və reyestr nömrələri yazılıbmı?
• Ad və soyad satıcının şəxsiyyət vəsiqəsindəki ilə eynidirmi?
• Mülkiyyət tamdır, yoxsa paylı?
• Ünvan və sahə texniki pasportla və gördüyünüz mənzillə uyğundurmu?
• Həyət evidirsə, çıxarışda həm evin, həm də torpaq sahəsinin əks olunub-olunmadığını soruşun

Kupçanı necə yoxlamaq olar?

Elektron çıxarışın həqiqiliyi İqtisadiyyat Nazirliyinin Elektron Xidmətlər Portalında yoxlanılır. Portala keçid Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəsmi saytında (emlak.gov.az) verilib. Orada bunun üçün ayrıca xidmət var: çıxarışdakı qeydiyyat nömrəsini və reyestr nömrəsini daxil edirsiniz. Saytı özünüz açın və ünvan sətrində onun adının .gov.az ilə bitdiyinə baxın; portala satıcının göndərdiyi linklə keçməyin.

Satıcıdan çıxarışın elektron nüsxəsini istəyin, nömrələri portala özünüz yazın və çıxan nəticəni onun verdiyi sənədlə tutuşdurun. Ekran şəklini də, skan nüsxəni də dəyişmək olar, ona görə təkcə şəklə güvənməyin. Satıcının əlində yalnız köhnə kağız çıxarış varsa, elektron çıxarışı da təqdim etməsini xahiş edin.

Portal sənədin düzgün olduğunu göstərir. Qarşınızdakı adamın mülkiyyətçi olduğunu isə özlüyündə sübut etmir. Əmlakı sahibinin yerinə başqası satırsa, notarial qaydada təsdiqlənmiş etibarnaməni görmək istəyin və onun məhz satışa səlahiyyət verib-vermədiyini notariusla yoxlayın.

• Çıxarışın elektron nüsxəsini istəyin
• Hər iki nömrəni rəsmi portalda özünüz yoxlayın
• Nəticəni satıcının verdiyi çıxarışla tutuşdurun

Çıxarışda ipoteka, həbs və borclar görünürmü?

İpoteka kimi dövlət reyestrində qeydə alınan hüquqlar çıxarışda göstərilə bilər. Amma təkcə çıxarışa baxıb arxayın olmayın: orada nəyin əks olunduğu sənəddən sənədə fərqli ola bilər. Həbsin və başqa yüklülüklərin bu günə olan vəziyyətini reyestrdən ayrıca arayışla öyrənin. Kommunal və idarəetmə borcunun özü isə reyestrə yazılmır; borca görə əmlaka həbs qoyulubsa, reyestrdə həmin həbs görünür.

Bu arayışı dövlət reyestri elektron qaydada hüquq sahibinə, onun vəkil etdiyi şəxsə və vərəsələrinə verir. Yəni onu satıcıdan istəmək normaldır. Notarius da müqaviləni təsdiq etməzdən əvvəl reyestrdəki məlumatı, o cümlədən yüklülükləri, özü elektron qaydada yoxlayır. Amma bu, notariusa gedilən gün olur, ona görə yüklülük arayışını beh verməzdən əvvəl satıcıdan ayrıca istəyin.

Çıxarış da, arayış da yalnız verildiyi günün vəziyyətini göstərir. Ondan sonra əmlaka ipoteka və ya həbs qoyula bilər, ona görə sövdələşməyə yaxın tarixli arayış istəyin.

Borc məsələsində satıcıdan qaz, su, işıq və binanın idarə olunması üzrə son ödəniş qəbzlərini istəyin. Amma qəbz yalnız ödəniş edildiyini göstərir, borcun olmadığını yox. Borcun olub-olmadığını müvafiq xidmət təşkilatından soruşun. Mənzil təhvil verilən günə qədər yaranmış borcları kimin ödəyəcəyi müqavilədə aydın yazılsın.

• Yüklülük barədə təzə tarixli arayış istəyin
• Kommunal və idarəetmə borcları reyestrdə görünmür: qəbzləri istəyin, borcu isə xidmət təşkilatından dəqiqləşdirin

Çıxarış necə alınır və itirdikdə nə etməli?

Alıcı üçün yol belədir. Notarius alqı-satqı müqaviləsini təsdiqləyir, dövlət qeydiyyatı başa çatandan sonra isə çıxarış yeni sahibin adına hazırlanır. Hazır olanda adətən SMS gəlir. Həmin SMS-də çıxarışın qeydiyyat və reyestr nömrələri olur, onlarla sənədi portalda yoxlaya bilərsiniz. Alıcının bunun üçün ayrıca müraciət etməsinə ehtiyac yoxdur: notariusun təsdiqlədiyi müqavilə reyestrə elektron göndərilir və qeydiyyat üçün ərizə sayılır.

Yeni tikilidə çıxarışın nə vaxt veriləcəyi binanın istismara qəbulundan və dövlət qeydiyyatından asılıdır. Bina istismara qəbul edilməyibsə, mənzilə adətən çıxarış verilmir. Mənzil-tikinti kooperativindən (MTK) alınan mənzildə də birinci sual budur: bina istismara qəbul edilibmi? Konkret vəziyyəti tikinti şirkətindən və ya kooperativdən, bir də notariusdan soruşun.

Köhnə kağız çıxarışı itirmək mülkiyyət hüququnu itirmək demək deyil. Qeyd reyestrdə qalır, hüquq sahibi yeni elektron çıxarış üçün müraciət edə bilər. Qeydiyyat orqanının izahına görə, itmiş və ya yararsız hala düşmüş kağız çıxarışın yerinə elektron çıxarış hüquq sahibinin ərizəsi ilə verilir: polis arayışı, qəzetdə elan və ödəniş tələb olunmur. Müraciət qaydasını rəsmi portalda yoxlayın.

«Paket kupça» nə deməkdir və nəyə diqqət etməli?

«Paket kupça» bazarda işlənən ifadədir, amma nə demək olduğu dəqiq aydın deyil. Satıcıdan soruşun: bu paketə konkret hansı sənədlər daxildir? Aralarında çıxarış yoxdursa, əmlakın reyestrdə kimin adına qeydə alındığı da, üstündə yüklülük olub-olmadığı da bilinmir.

Notarial təsdiq üçün mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd lazımdır. İpotekaya hansı sənədlərin istənildiyini isə bankdan soruşun. Dövlət reyestrində qeydiyyata alınmamış əmlakın alqı-satqı müqaviləsini notarius təsdiq etmir, belə müqavilə etibarsız sayılır. Satıcının əlində çıxarış yerinə köhnə sənəd varsa, əmlakın reyestrdə olub-olmadığını notariusdan soruşun. Bu o demək deyil ki, çıxarışlı ev risksizdir: o da mübahisəli ola bilər, yoxlamanı hər halda aparın.

Çıxarışsız əmlakın riskləri ayrıca bələdçidədir. Yazılanlar ümumi məlumatdır və konkret əmlak barədə notariusun və ya hüquqşünasın rəyini əvəz etmir.

Bunlardan biri varsa, beh verməyin, əvvəlcə hüquqşünasla məsləhətləşin:

• Çıxarış yerinə yalnız «paket» sənədlər təklif olunur
• Çıxarışın nömrələri portalda yoxlamadan keçmir, ya da satıcı yoxlamağa imkan vermir
• Çıxarışdakı ad satıcının şəxsiyyət vəsiqəsindəki ilə düz gəlmir
• Notariusa getməmiş pulun hamısını istəyirlər