Sənədlər: çıxarış nə vaxt əlinizə keçir
Köhnə tikilidə mənzilin kupçası, yəni çıxarışı adətən artıq olur. Satıcı onu göstərir, siz dövlət reyestrindən yoxlayırsınız, notariusda alqı-satqı müqaviləsi bağlanır və qeydiyyatdan sonra çıxarış sizin adınıza keçir. Bu yol illərdir eyni cür işləyir, hər addımı qabaqcadan görmək olur.
Yeni tikilidə isə hər şey binanın hansı mərhələdə olmasından asılıdır. İstismara verilməmiş binada mənzilin ayrıca çıxarışı da olmur. Tikinti şirkəti ilə müqavilə bağlayırsınız, pulu ödəyirsiniz və gözləyirsiniz. Çıxarış yalnız bina istismara veriləndən və mənzillər dövlət reyestrində qeydiyyata alınandan sonra əlinizə keçir. Bu da bəzən vəd olunandan uzun çəkir.
Deməli, birinci fərq sənəd riskindədir. Köhnə tikilidə risk satıcının özündə və mənzilin keçmişində gizlənir. Yeni tikilidə isə hər şey tikinti şirkətinin torpaq sənədlərindən, icazələrindən və sözünün üstündə nə qədər durmasından asılıdır.
- Köhnə tikili: çıxarışı reyestrdə yoxlayın, mənzilin üstündə girov və ya həbs olub-olmadığına baxın
- Köhnə tikili: mənzildə kimin qeydiyyatda olduğunu və pay sahiblərini dəqiqləşdirin
- Yeni tikili: torpaq sənədlərini və tikinti icazəsini soruşun
- Yeni tikili: bina istismara verilibmi, öyrənin
- Yeni tikili: çıxarışın nə vaxt və necə veriləcəyi müqavilədə yazılıbmı, baxın
Tikinti və planlaşdırma
Köhnə tikili deyəndə əsasən sovet dövründə tikilmiş binalar nəzərdə tutulur. Divarlar daşdan və ya paneldəndir, möhkəmdir, tavan alçaq, mətbəx kiçikdir, blokların çoxunda lift yoxdur. Daşıyıcı divarlara toxunmaq olmur, planlaşdırma necədirsə, elə də qalır, mənzili öz istəyinizə görə qurmaq çətindir. Bunun əvəzində qalın divarlar səsi və istini bir çox yeni binadan yaxşı saxlayır.
Yeni tikilidə tavan hündür, mətbəx böyük olur, lift, yeraltı parkinq və ümumi həyət nəzərdə tutulur. Karkas binada daxili divarlar yük daşımır, ona görə planlaşdırmanı dəyişmək asandır. Keyfiyyət isə şirkətdən şirkətə çox dəyişir. Eyni rayonda bir bina illərlə problemsiz durur, o birində ilk qışdan divarlar çatlayır və ya fasad tökülür.
Yeni binaya baxırsınızsa, tikinti şirkətinin əvvəlki binalarına gedib orada yaşayanlarla danışın. Köhnə binada isə damın, zirzəminin, giriş qapısının və pilləkənlərin halı binaya necə baxıldığını göstərir.
- Köhnə tikili: qalın divarlar, dəyişməyən planlaşdırma, çox vaxt liftsiz
- Yeni tikili: hündür tavan, dəyişdirilə bilən planlaşdırma, lift və parkinq
- Hər ikisində: mərtəbəyə, pəncərələrin hara baxdığına və qonşu binaların nə qədər yaxın olduğuna baxın
Təmir xərci: qiymətə nəyi əlavə etməli
Yeni tikili çox vaxt təmirsiz satılır. Divar suvaqsız, döşəmə beton, nə qapı var, nə santexnika. Elandakı qiymət buna görə ucuz görünür, amma sıfırdan tam təmir ayrıca böyük xərcdir və vaxt aparır. Müqayisəni elan qiyməti ilə yox, qiymət üstəgəl təmir xərci ilə edin.
Köhnə tikilidə mənzil adətən təmirli olur, girib yaşamaq mümkündür. Ancaq «təmirli» sözünün arxasında çox vaxt üz işi dayanır: boya, divar kağızı, döşəmə. Köhnə borular, elektrik xətləri, pəncərələr və radiatorlar dəyişdirilməmiş qala bilər, bir müddətdən sonra isə bunlar ayrıca xərc çıxarır.
Ona görə köhnə binada təmirli mənzilə baxanda gözə görünənə yox, gizli qalana fikir verin: su boruları nədəndir, elektrik lövhəsi necədir, pəncərə çərçivələri hansı haldadır. Yeni binada təmir büdcəsini qabaqcadan hesablayın və üstünə ehtiyat qoyun. Boş mənzildə xərc adətən planlaşdırılandan çox çıxır.
Kommunal, xidmət və məhəllə
Köhnə tikilidə qaz, su, işıq adətən çəkilib, sayğaclar quraşdırılıb, köçdüyünüz gündən hər şey işləyir. Yeni binada bina istismara veriləndən sonra da bəzi xətlərin, xüsusən qazın qoşulması vaxt apara bilər. Almazdan əvvəl bunu açıq soruşun. Yeni komplekslərdə bir də aylıq xidmət haqqı olur: lift, mühafizə, həyət, parkinq üçün. Köhnə binada belə haqq ya yoxdur, ya da çox azdır.
Məhəllə də az şey həll etmir. Köhnə rayonda metro, məktəb, bağça, bazar və poliklinika artıq yerindədir, yol və nəqliyyat qurulub. Yeni komplekslər isə çox vaxt şəhərin kənarında tikilir. İlk illərdə məktəb hələ açılmamış olur, yol asfaltlanmamış, dükan az. Bir neçə ildən sonra ərazi formalaşır, amma o illəri orada siz yaşayacaqsınız.
- Yeni tikili: qaz qoşulubmu və xidmət haqqına nə daxildir, soruşun
- Köhnə tikili: binanın damına, zirzəmisinə və ümumi borularına baxın
- Hər ikisində: işə, metroya və məktəbə hər gün gedəcəyiniz yolu özünüz gedib yoxlayın
İpoteka və yenidən satış
Bank ipoteka verəndə mənzili girov götürür və adətən çıxarışı olan mənzil istəyir. Ona görə çıxarışı olan köhnə tikilidə ipoteka daha sadə alınır. Bununla belə, bank binanın tikildiyi ilə və vəziyyətinə də baxır, çox köhnə və qəzalı binanı rədd edə bilər. Çıxarışı hələ olmayan yeni tikilidə ipoteka, verilirsə, adətən bankın razılaşdığı layihələrə və notarial müqavilə ilə təminat qeydi aparılan sxemə verilir; bəzi banklar isə belə kredit ümumiyyətlə vermir. Bu şərtləri hər bank özü müəyyən edir, konkret binanı bankla qabaqcadan dəqiqləşdirin.
Satmaq lazım gələndə də fərq var. Metroya yaxın köhnə mənzilə tələb sabitdir, alıcı tapmaq daha asandır. Yeni kompleksdə eyni vaxtda onlarla oxşar mənzil satışa çıxır və siz öz qonşularınızla rəqabət aparırsınız. Kompleks formalaşdıqca bu rəqabət azalır. İlk illərdə satmalı olsanız, bunu hesaba qatın.
Bugünkü qiymətləri mətndə yox, canlı statistikada izləmək daha doğrudur. Rayon və tikili tipi üzrə median qiymətlər saytda ayrıca səhifədədir və saytdakı elanlar əsasında hesablanır.
Kimə hansı variant uyğundur
Hamıya uyğun cavab yoxdur, öz vəziyyətinizə uyğun cavab isə var. Köçməyə tələsmirsinizsə, təmiri öz zövqünüzlə etmək istəyirsinizsə və aylıq xidmət haqqı sizi qorxutmursa, yeni tikili daha çox imkan verir. Açarı alan kimi köçmək, uşağı yaxındakı məktəbə qoymaq və ipotekanı sadə yolla rəsmiləşdirmək istəyən üçün köhnə tikili daha münasib ola bilər.
Kirayəyə vermək üçün alırsınızsa, hesab başqadır. Köhnə rayonda metroya yaxın mənzilə kirayəçi tez tapılır. Yeni kompleksdə kirayə haqqı yüksək ola bilər, amma mənzilin boş qalma riski də var. Hansını seçsəniz də, elanları eyni meyarlarla müqayisə edin və ilk baxışdan qərar verməyin.
- Yeni tikili: vaxtınız var, təmiri özünüz etmək istəyirsiniz, qapalı kompleksdə yaşamaq xoşunuza gəlir
- Köhnə tikili: açarı alıb elə o gün köçmək, hazır məhəllə, daha sadə ipoteka
- Kirayə üçün: metroya yaxınlıq tikili tipindən daha vacibdir